فاجعه فرهنگی

هفتاد درصد آبده های تاریخی هرات در تهدید فروپاشی

بازهم بی توجه مقامات مرکزی به هرات سبب این موضوع شده است

ارگ هرات با وجود تلاش ها برای شامل ساختن هرات در لست میراث های فرهنگی جهانی هنوز هم بیش از هفتاد درصد از آثار تاریخی و ساحات باستانی در تهدید خطر فروپاشی و نابودی است.

این آمار درحالی از سوی مسوولان ریاست اطلاعات و فرهنگ ارائه میشود که در سال گذشته سازمان جهانی یونیسکو به مسوولان وزرات اطلاعات و فرهنگ هشدار داده بود در صورتیکه با جدیت به حفظ آبده های تاریخی در این ولایت باستانی اقدامی صورت نگیرد، هرات از ردیف کاندیداهای شمولیت در لیست میراث های فرهنگی باز خواهد ماند.

آخرین و جدی ترین شرط یونسکو برای شمولیت هرات در این لیست، مسدود ساختن خیابان مناره های هرات بوده است که با رغم تلاشها برای مسدود ساختن این خیابان تا کنون نیز اقدامی صورت نگرفته است و مسوولان مسجد جامع هرات نتوانسته اند به صورت کامل این خیابان را بر اساس خواسته یونیسکو بروی ترافیک مسدود بسازند.

هم اکنون خیابانی بزرگ از بین مصلای هرات میگذرد و رفت وسایل سنگین بار و سبک بار بزرگترین تهدید فروپاشی مناره های هرات به شمار می آید.

مسوولان ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات می گویند: بارها به خاطر مسدود ساختن این خیابان با مقامات مسوول در مرکز کشور در تماس شده اند اما با آن هم و با وصف اینکه بودجه مورد نیاز برای استملاک مسیر خیابان بدیل از سوی شورای وزیران به تصویب رسیده است اما تا کنون به صورت جدی در این زمینه اقدامی برای پرداخت وجه نقد صورت نگرفته است.

وجود ۷۰۰ آبده تاریخی از جمله مسجد جامع بزرگ هرات، مناره ها مصلی ، قلعه اختیارالدین، مقبره امام فخر رازی و صدها آبده دیگر از ویژه گی های شمولیت هرات در لیست میراث های فرهنگی به شمار میرود.

ارگ هرات اکثر این آبده ها نیاز به تعمیر اساسی دارند که مناره های هرات در  صدر لیست آبده های است که خطر فروپاشی آنان را به شدت تهدید می کند.

منارهای مصلی یکی از آبده های عمده تاریخی افغانستان بشمار میرود، این منطقه در زمان حکمرانی شاهان تیموری در اواسط قرن هشتم الی قرن دهم هجری آباد شده است که به گفته مورخان عهد رنسانس هرات در این آوان بوده است.

 این آبده ها بیانگر عصر رنسانس خراسان آن زمان است که در هرات تجلی پیدا نموده بود.

 با آنکه بیشتر ساختمان های مرتبط به این منار ها از بین رفته است ولی حفظ این منارها می تواند گوشه ای از عظمت فرهنگی آن زمان هرات را نشان دهد.

زیبائی و بزرگی مناره ها از چهار جهت هرات هویداست و در ورود به این شهر نخستین بنای که از دور به چشم میخورد ۵ مناره ایست که در گوشه شمالی شهر بعد از سی سال جنگ هنوز ایستاده اند، مناره ها باقی مانده منطقه باستانی است که در گذشته به نام خیابان هرات یاد می شد و مرکز آموزش علم و هنر و فرهنگ آن زمان بوده است .

مجموعه مصلی هرات عبارت بوده است از( مدرسه گوهرشاد، مسجد جامع گوهرشاد، مدرسه سلطان حسین بایقرا، خانقاه سلطان حسین بایقرا، مسجد جامع امیر علی شیر نوایی، دارالحفاظ، دارالشفا، خانقاه اخلاصیه و مدرسه اخلاصیه) که همه این عمارات مجموعاً بنام مصلی یاد شده است که پروژه اعمار این مجموعه برای اولین بار توسط گوهر شاد بیگم همسر شاهرخ میرزا از شاهان مقتدر تیموری آغاز گردید.

با این وجود و با توجه به اهمیت بالای حفظ میراث های فرهنگی از دید یونیسکو، تا کنون اقدامی اساسی برای حفظ آبده های تاریخی هرات صورت نگرفته است.

ایام الدین اجمل آمر آبدات تاریخی ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات با ابراز نگرانی از این موضوع می گوید: بیش از هفتاد درصد از آبده های شهر باستانی هرات را خطر فروپاشی تهدید میکند که مهمترین آن ها مناره های مصلی هرات است.

به گفته آقای اجمل آبده های تاریخی در شهرستان های زنده جان، گذره و غوریان نیز در حال فروپاشی است و نیاز به سرمایه گذاری جدی برای مرمت و ترمیم اساسی دارد.

ماندگار: پیش از این نیز بارها مهندسین در مورد فروپاشی آبده های تاریخی هشدار داده بودند و به شدت از این موضوع ابراز نگرانی کرده اند، سازمان جهانی یونیسکو (سازمان حفظ میراث های فرهنگی جهان) نیز به مسوولان وزرات اطلاعات و فرهنگ در مورد آبده های تاریخی این شهر هشدار داده بود.

موضوع فروپاشی آبده های تاریخی در حالی مطرح میگردد که مهمترین قسمت از این آبده های تاریخی که مربوط مصلی هرات است در طول سالیان به اثر بی توجهی مسوولان امور وقت فروپاشیده و یا به کلی از بین رفته است.

هم اکنون از مدرسه و مسجد جامع گوهر شاد بیگم فقط یک و نیم پایه منار موجود است، یک پایه منار جز مسجد گوهر شاد بوده که امروز کنار خیابان قرار دارد و بیشتر از ۲ درجه انحراف کرده و احتمال خطر سقوط آن می رود، نیم منار دیگر از مدرسه گوهر شاد بیگم بوده که در قسمت غربی قرار داشته و در جنگ ها شکسته و تنها پیکر تحتانی آن باقی مانده است.

با این حال مناره منحرف شده؛ توسط باستان شناسان یونیسکو با کابل های فلزی بسته شده  تا از فروپاشی آن به نحوی جلوگیری صورت بگیرد.

در کنار منار مسجد جامع گوهر شاد گنبدیست که بنام گنبد سبز یا گنبد کلاه درویش یاد می شود و آثار دیگر کاملا از بین رفته است .

چهار منار دیگر هم تا کنون بجا مانده که مربوط به مدرسه سلطان حسین بایقرا آخرین سلطان مقتدر سلسله تیموریان است.

در این میان بیشترین خسارت در مورد مناره های هرات و شمولیت این شهر در لیست میراث های فرهنگی جهانی به تعلل بیش از حد مقامات مرکزی در پرداخت وجه نقدی برای استملاک اراضی مسیر جاده بدیل به شمار می آید. که تا کنون وجه نقدی تثبیت شده به حساب استملاک این اراضی واریز نگردیده است.

این درحالیست که از دوسال پیش تا کنون مقامات مسوول در هرات به شدت در پی تطبیق خواسته یونیسکو هستند اما بی توجهی مقامات مرکز کشور باعث شده هرات از نتواند خواسته سازمان جهانی یونیسکو را برآورده سازد.

خطر دیگری که آبده های تاریخی در هرات را تهدید میکند موضوع توسعه جدید شهری و اعمار بلند منزل ها در ساحه شهر قدیم هرات است که به گفته ایام الدین اجمل آمر آبدات تاریخی این موضوع نیز در شامل نشدن هرات به لیست میراث های فرهنگی بسیار تأثیرگذار بوده است.

هم اکنون در مناطقی از شهر قدیم هرات ساختمان های بلند منزلی اعمار گردیده که این امر باعث تحت الشعاع قرا گرفتن آبده های تاریخ قرار گرفته و به کلی در تناقض با خواسته باستان شناسان جهانی و سازمان یونیسکو است .

اما مهمترین موضوع اینست که تمام ساختمان های بلند منزل در شهر قدیم هرات با مجوز رسمی وزارت شهرسازی ساخته شده است، در حالی که از نخستین سالهای تشکیل حکومت این موضوع به تمام مسوولان مربوطه ابلاغ شده بود تا در ساحه شهر قدیم از ساخت و سازهای جدید و بلند خودداری نمایند.  

با این وجود مهندسین و باستان شناسان در هرات هشدار میدهند در صورتیکه به زودترین فرصت راه حلی برای این قضیه جستجو نشود، باید شاهد فاجعه فرهنگی در این شهر باشیم.

به باور آن ها منفی نگری های مقامات مرکزی و بی توجهی آن در قبال هرات سبب شده، تمام ارزشهای فرهنگی و تاریخی هرات در خطر فروپاشی و نابودی قرار بگیرد.

این کارشناسان میگویند: فساد اداری، بیروکراسی و نبود برنامه های منظم در وزارت خانه به حدی اوج گرفته است که هیچگاه اصول و قوانین تطبیق نمی گردد، زیرا از حدود دو سال پیش تا کنون بحث مناره های هرات و حفظ آبده های تاریخی در این شهر مطرح است اما تا کنون هیچ مسوولی به این امر به طور دلسوزانه و وظیفه وی اقدام نکرده است. حمید- هرات

https://www.facebook.com/heratpaperfb